tiểu tuyết
Định nghĩa
- Danh từ:
- Một trong 24 tiết khí của lịch âm: "tiểu tuyết" là tiết khí thứ 20, bắt đầu vào khoảng ngày 22 hoặc 23 tháng 11 dương lịch. Tên gọi này chỉ thời điểm có những đợt lạnh khô nhẹ, báo hiệu mùa đông sắp đến, nhưng tuyết chưa rơi nhiều.
- Đợt lạnh khô nhẹ: Trong ngữ cảnh khí tượng dân gian, "tiểu tuyết" ám chỉ những đợt lạnh đầu mùa đông, thường đi kèm với khô hanh và gió mùa.
Ví dụ sử dụng
Danh từ (tiết khí):
- Tiểu tuyết là tiết khí báo hiệu trời bắt đầu lạnh hơn, thích hợp để chuẩn bị đồ ấm. (Tiểu tuyết là thời điểm thời tiết chuyển lạnh, cần chuẩn bị quần áo ấm.)
- Vào tiết tiểu tuyết, người nông dân thường thu hoạch vụ mùa và bảo quản lương thực. (Trong tiết tiểu tuyết, nông dân thường kết thúc thu hoạch và cất trữ thực phẩm.)
Danh từ (đợt lạnh):
- Đợt tiểu tuyết năm nay đến sớm, khiến cây cối héo úa. (Đợt lạnh khô nhẹ năm nay đến sớm, làm cây cối bị ảnh hưởng.)
Các cách sử dụng nâng cao
- "tiểu tuyết" trong văn hóa Đông Á: Đây là một tiết khí quan trọng trong lịch nông nghiệp, thường gắn với các hoạt động như muối dưa, làm tương, hoặc chuẩn bị đồ dự trữ cho mùa đông.
- Người xưa tin rằng vào tiết tiểu tuyết, nên ăn đồ nóng để giữ ấm cơ thể. (Theo quan niệm cổ truyền, trong tiết tiểu tuyết, nên ăn thực phẩm nóng để chống lạnh.)
Biến thể và từ gần giống
Đại tuyết (danh từ): tiết khí thứ 21, sau tiểu tuyết, thời điểm tuyết rơi nhiều hơn và trời lạnh hơn.
- Sau tiểu tuyết là đại tuyết, khi đó nhiệt độ giảm sâu hơn. (Sau tiểu tuyết, thời tiết bước vào giai đoạn lạnh hơn nhiều.)
Tuyết (danh từ): tinh thể băng nhỏ rơi từ mây, tạo thành lớp trắng trên mặt đất.
- Mùa đông ở vùng núi thường có tuyết rơi. (Mùa đông ở vùng cao thường có tuyết.)
Từ đồng nghĩa
- Lạnh khô: thời tiết lạnh và ít ẩm, thường xuất hiện trong tiết tiểu tuyết.
- Tiết lạnh đầu đông: cách gọi dân gian cho thời điểm chuyển mùa từ thu sang đông.
Thành ngữ liên quan
- Tiểu tuyết đại hàn, nhân gian bảo noãn: (thành ngữ Hán Việt) Vào tiết tiểu tuyết và đại hàn, con người cần giữ ấm.
- Ông bà thường nhắc: "Tiểu tuyết đại hàn, nhân gian bảo noãn" để khuyên mặc ấm. (Người già hay dùng câu này để nhắc nhở giữ gìn sức khỏe mùa đông.)